Mitos, Teos, Logos
Mitos efsane
Akıl dışı, efsanevi, inanca dayalı toplumsal algı dönemi.
Teos din
İlahi, dinsel ve dogmatik kurallara dayalı bilgi ve toplum dönemi.
Logos akıl
Akıl, bilim, rasyonellik ve mantığa dayalı modern bilgi dönemi. Sanayi ve bilgi toplumunun temeli.
Tarım, sanayi ve bilgi toplumu
| Tarım toplumu | Sanayi toplumu | Bilgi toplumu | |
|---|---|---|---|
| Güç | Toprak | Sermaye ve makine | Bilgi, teknoloji, eğitim ve yenilik |
| Düzen | Kırsal ve geleneksel yapı | Kentleşme, iş bölümü ve uzmanlaşma | İletişim ağları ve etkileşim |
| Paradigma | — | Newtoncu / mekanik kapalı sistem. Düzenli, ölçülebilir, rasyonel (Logos temelli) | Kuantum / dinamik açık sistem. Belirsizlik, karmaşıklık (ileri düzey Logos) |
Geçiş zinciri
- Savaş sonrası bilim ve teknoloji yatırımları
- Bilgisayar ve iletişim altyapısı
- Bilgi / hizmet yoğun faaliyetlerin artması
- Bilgi toplumu
- Ağlarla örgütlenme
- Bilgi ekonomisi
Bilgiyi var eden teknolojiler
Bilgi toplumunun toplumsal alanlara etkisi
- Ekonomi
- Bilgi ekonomisi; yenilikçilik, hız, kalite ve verimlilik artışı.
- Sosyal yaşam
- Dijital ağlarda iş birliği ve ortak sinerji oluşumu.
- Politika
- Katılım mekanizmaları ve tabandan gelen etkileşim.
- Kültür
- Farklılıkların ve çoğul yapıların birlikte var olabilmesi.
- Küresel ilişkiler
- Ulusal sınırları aşan yeni kurumlar ve iletişim ağları.
Kavramsal farklar
Yeni ekonomi ≠ bilgi ekonomisi
“Yeni ekonomi” sözü kısa süreli bir yeniliği çağrıştırır. Bilgiye dayalı dönüşüm ise kalıcı ve sürekli yenilenen bir yapıdır.
Bilgi ≠ teknoloji
Teknoloji, bilginin uygulandığı araçtır. Teknoloji satın almak tek başına bilgi üretmez; insan bilgisi, iş akışı ve kurum kültürü şarttır.
Bilgi toplumu ≠ ağ toplumu
Bilgi toplumu bilginin önemini, ağ toplumu ise ilişkilerin ağlar üzerinden örgütlenmesini öne çıkarır.
Bilgi otoyolları
Bilgisayarlar, internet ve yazılımlardan oluşan bilgi ekonomisi altyapısı.
Bilgi ekonomisi ne işe yarar?
Verimliliği artırır
Kaynakların etkin kullanımı
Yenilik yaratır
Yeni ürün, hizmet ve yöntemler
Karar kalitesini yükseltir
Belirsizliği azaltır
Rekabet gücü sağlar
Kalite, hız ve esneklik
İş birliğini hızlandırır
İletişim ağları ile
İnsan kapasitesini değere dönüştürür
Eğitim ve yaratıcılık
Bilgi merdiveni
Veri
Ham gözlem.
Örn: Günlük satış sayıları
Enformasyon
Anlamlandırılmış veri.
Örn: Haftalık satış kıyaslaması
Bilgi
Eyleme dönüşen içerik.
Örn: Stok kararını değiştirmek
Açık bilgi ve örtük bilgi
Açık bilgi
Belgeye veya koda dökülebilen bilgi.
Kitap, rapor, veri tabanı
Örtük bilgi
Kişide saklı tecrübe ve sezgi.
Aktarımı için usta–çırak ilişkisi gerekir
Dört “know” bilgisi
Know-what ne · olgular
Arabanın ne olduğunu bilmek.
Know-why niçin · teori, bilim
Motorun çalışma prensibini bilmek.
Know-how nasıl · pratik, ustalık
Arabayı çok iyi sürebilmek.
Know-who kim · network
Araba bozulunca en iyi tamirciyi bilmek.
Kritik birleşimler
= yeni / üst düzey Know-how
= tam bilimsel anlayış
= girişimcilik gücü
Bilgi sarmalı
Satırlar kaynağı, sütunlar hedefi gösterir. Sıra: Sosyalleşme → Dışsallaştırma → Birleştirme → İçselleştirme, sonra sarmal yeniden başlar.
Sosyalleşme
Gözlem ve tecrübe paylaşımı
Dışsallaştırma
Deneyimi rapora, yazıya dökme
İçselleştirme
Okunan bilgiyi uygulayarak tecrübe etme
Birleştirme
Farklı belgeleri sentezleme
Bilgi ekonomisinin özellikleri
- 01Bilgiye dayalı. Temel üretim faktörüdür; paylaşılınca çoğalır.
- 02Dijital. Sayısal biçimde işlenir, saklanır ve aktarılır.
- 03Ağlarda yapılanır. Kişi ve kurumlar ağlarla bağlanır.
- 04Moleküler. Büyük yapılar esnek ve küçük uzman birimlere ayrılır.
- 05Aracısızlaşma. Üretici ve tüketici doğrudan buluşur; aracılar azalır.
- 06Bütünleşme. Sektörler ve üretici–tüketici ilişkisi yakınlaşır.
- 07Yenilikçilik. Ürün, hizmet, süreç ve pazarlar sürekli yenilenir.
- 08Üretici–tüketici bütünleşmesi. Tüketici tercihi tasarıma doğrudan yansır.
- 09Hız. Ekonomik işlemler ve akış çok hızlıdır.
- 10Küresellik. Ekonomik faaliyet sınırları aşar.
- 11Sanallık. Ekipler aynı yerde olmadan dijital ortamda çalışabilir.
- 12Yeni sorunlar. Teknoloji işsizliği, dijital bölünme ve mahremiyet riskleri.
Bilgi toplumunun sorunları
Temel sorunlar
- Hızlı değişim ve buna bağlı belirsizlik
- Dijital erişim eşitsizliği (dijital bölünme)
- Teknolojik işsizlik riskleri
- Bilgi ve gücün yalnızca belli kesimlerde toplanması
- Güvenlik ve mahremiyet açıkları
Gerekli çözüm politikaları
- Nitelikli eğitim
- Toplumsal katılımı artırma
- Güven ortamı inşa etme
- Kapsayıcı ve eşitlikçi politikalar geliştirme
Bilgi üretimi
5 aşama
- Örtük bilginin paylaşılması
- Yeni kavramın üretilmesi
- Kavramın doğrulanması
- Prototip / ilk örnek oluşturulması
- Bilginin yayılması
Destekleyen koşullar
- Ortak vizyon
- Etkin iletişim ağı
- Bilgi çalışanlarını harekete geçirme
- Güvenli ve iş birliğine açık ortam
- Yerel bilginin yaygınlaştırılması
Kişisel engeller
- Yeni fikre kişisel direnç
- Alışılmış inançlar
Örgütsel engeller
- Katı kurumsal prosedürler
- Geçmiş olumsuz deneyimler
- İletişim ve dil sorunları
- Mevcut kurum paradigması
Çözüm yolu: Güven, açık iletişim, ekip çalışması ve öğrenme kültürü.
İşletmelerde bilgi
Yenilikçi, müşteri odaklı, esnek, yatay örgütlenen ve sürekli öğrenen yapılar. Sürekli iyileştirme (kaizen) ile yeni buluş birlikte uygulanmalı.
- Riski azaltma
- Eldeki mevcut bilgiyi belirlemek ve uygun kullanmak.
- Verimlilik
- İşe yarayan uygulamaları kurumun geneline yaymak.
- Yenilikçilik
- Yeni bilgi üretimini ve çalışan yaratıcılığını desteklemek.