Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I

Ortaçağ Avrupası sanat ve bilimde İslam dünyasının öğrencisiydi; Rönesans'tan önce bile ilerleyip onu geride bıraktı. Reform, Rönesans ve teknolojik devrim İslam ülkelerinde fark edilmeden geçti.

• 1492: Mağribilerin son yenilgisi ve Rusya'nın Tatar egemenliğinden kurtuluşu, Hıristiyan âleminde “nihai zafer” sayıldı.
• 1554: Astrahan'ın fethi, Ruslar Hazar Denizi kıyısına ulaştı; ardından Karadeniz'in kuzeyine.
• Bu olaylar İslam merkezlerinde önemsenmedi; çünkü Haçlıların 13. yy'da Doğu Akdeniz'den çıkarılması, 1453 İstanbul'un fethi ve Viyana'ya yürüyüş gölgesinde kaldı.
• 1571 İnebahtı: Avrupa'da “nihai zafer”, Osmanlı tarihinde “bozgun”. “Batı için büyük bir silkiniş, Doğu içinse hafif bir ürperme.”
• 15. yy sonu Vasco da Gama Hint Okyanusu'na ulaştı; Osmanlı'ya gelir getiren ticaret yolları değişti. 17. yy'da Avrupalılar Asya'da sömürgeye dönüşen üsler kurdu.
• Yeni Dünya'dan gelen altın ve gümüş, kahve ve şekeri Ortadoğu'ya ihraç etmeye başlamaları; sonuç: para, maliye, ekonomik ve toplumsal sorunlar.
• 1645 Osmanlı–Venedik savaşı; 1682 Avusturya'ya savaş; 17 Temmuz–12 Eylül 1683 II. Viyana Kuşatması (Silahdar: “benzeri görülmemiş, feci bir bozgun”). 1686 Budin'in kaybı (Macaristan'da bir buçuk asırlık yönetim bitti). 1696 Çar Petro Azak kalesini aldı.

Bu yenilgiler “Nerede hata yaptık? Onlar neyi doğru yapıyor?” sorusunu doğurdu. 18. yy'da Batılı uzmanlar getirildi, Avrupa'ya gözlem için özel görevliler gönderildi.

Notlara göre sorun “çöküş” değil, güç dengesini değiştiren Avrupa'nın icat ve deneyleriydi; modernleşme süreci suçlandı, karşı konuldu, kesintiye uğradı.

İlk deneme

1727: Türklerce kitap basımı (gayrimüslimler önceden kullanıyordu; Avrupa'dan 250 yıl sonra).

18. yy sonu

İki askerî mühendis okulu: Batı'nın teknik üstünlüğünün kabulü.

Asıl reform çağı

III. Selim (1789–1807) ile başladı, devlet sona erene dek sürdü: yaklaşık 150 yıl, kurtarıcı sonuç yok.

Neden başarısız?

Yürütenler ileri bir toplum modelinin esaslarını kavrayamadı. Namık Kemal (1840–1888): reformların amacı “devleti” kurtarmaktı; birey ikinci-üçüncü planda.

Ordu

İlk büyük reformlar orduyu düzeltmek için; “iyi meslek adamı” subay yetiştirildi.

Gayrimüslimler

Ulusçuluk akımıyla ayaklandılar; 19. yy hukuk reformlarının ilk amacı onları devlete yeniden kazandırmak.

İslamiyetle bağdaşma

En önemli çekişme noktası: “Batıcılar” ve aşırı “İslamcılar”. Egemenliğin ulusa dayandırılması iki taraf için de kabul edilemezdi.

Gelişim çizgisi

1. Ordunun yetersizliği → Batı teknolojisi ve eğitimi orduya
2. Bozulan toprak düzeninin kaldırılması, ayanlığın tasfiyesi
3. Merkez yönetiminde değişiklik, bürokrasinin düzeltilmesi
4. Yurttaşa can, mal, ırz güvencesi
5. Yerel yönetim ıslahatı, çağdaş eğitim
6. Aydınların padişahın mutlak gücünü tartışması → anayasalı monarşi

Çizgi düz değildir; kırıklar ve geriye dönüşler vardır.

II. Mahmut döneminin dış sorunları

1806–1812 Türk-Rus

Sırbistan özerk oldu.

Ayaklanmalar

Yunan ve Arnavutluk ayaklanmaları; Mısır valisi Mehmet Ali Paşa isyanı; Arap ulusçuları Vahhabiler.

1828–29 Türk-Rus

Ağır yenilgi; Yunanistan'ın bağımsızlığı kabul edildi.

Hukuk devleti: Yurttaşın canını, malını, onurunu koruyan, egemenliğin kaynağını yurttaşa dayandıran ve onu özgürlüklerle donatan devlet; demokrasinin önkoşulu.

• Tanzimat'ta yetişen aydınlar halkın egemenliğe ortak edilmesini istedi → “Osmanlılık” ruhu.
• Abdülaziz (1861–1876) buna karşıydı.
• 1870'e doğru Türk tarihinde ilk kez siyasal özgürlük mücadelesi: Genç Osmanlılar. İstekleri: padişahın yanında halkın seçtiği meclis. Cumhuriyet düşüncesi onlara yabancıydı.
• Bulgar ayaklanması, Sırbistan'la savaş; 1853'ten beri borç alan devlet iflasını açıkladı.
• 1876: Abdülaziz tahttan indirildi → V. Murat (aynı yıl indirildi) → II. Abdülhamit (anayasa sözüyle).

93 Harbi ve Berlin Anlaşması

1877–78 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi), 19. yy'daki dördüncü Rus savaşı; Ruslar Yeşilköy'e ve doğuda Erzurum önlerine geldi. Ayastefanos önbarışı aynı yıl yerini Berlin Anlaşması'na bıraktı:

• Mebuslar hükümeti eleştirince II. Abdülhamit iki meclisi süresiz tatil etti (1878), 30 yıl toplamadı.
• Kayıplar: Doğu Rumeli, Mısır, Girit.
• Düyûn-i Umumiye (Genel Borçlar Yönetimi): alacaklı devletlerin kurduğu, devlet gelirlerine el atan örgüt.
• Cumhuriyet'e kadar en çok okul onun zamanında açıldı.
• Yeni kurulan Almanya Osmanlı'ya yanaştı; İngiltere Rusya ile birlikte hareket etti. Makedonya'da çete savaşları.
• Okullardan yetişen gençler gizli dernekler kurdu: Jön Türkler (1875–1885 doğumlular). Hepsini toplayan örgüt: İttihat ve Terakki Cemiyeti, özellikle Makedonya'da rahat çalıştı.

1. İngiltere'nin Osmanlı'nın parçalanmasını onayladığı haberi Alman gizli servislerince genç subaylara ulaştı; İttihat ve Terakki'nin asker üyeleri saraya başkaldırdı.
2. II. Abdülhamit Meclis-i Umumi'yi toplama kararı aldı: II. Meşrutiyet.
3. (Düzeltilmiş takvimle 13 Nisan) İstanbul'da gerici ayaklanma. İngiliz casusu Derviş Vahdeti ve Volkan gazetesi; alaylı-okullu subay ayrımı kışkırtıldı.
4. İttihat ve Terakki'nin merkezi Selanik'ten Hareket Ordusu geldi, ayaklanmayı bastırdı. Meclisler II. Abdülhamit'i indirdi → V. Mehmet Reşat.

Neden: İtalya millî birliğini ve sanayileşmesini geç tamamladı. Fransa 1881'de Tunus'u, İngiltere 1882'de Mısır'ı aldı; İtalya Habeşistan'da başarısız olunca Trablusgarp'ta karar kıldı.

1. İtalya'nın 48 saatlik notası: Trablusgarp ve Bingazi'nin teslimi; ardından savaş.
2. 1 Ekim abluka, 4 Ekim şehir topa tutuldu. Kara bağlantısı yoktu, son tümen Yemen'e gönderilmişti.
3. Komutan ve vali vekili Neşet Bey. Halil, Enver, Fethi ve Mustafa Kemal gönüllü gitti. ~25.000 Türk – 100.000+ İtalyan.
4. İtalya Beyrut'u bombaladı, Çanakkale'de gözdağı verdi, Oniki Ada'yı işgal etti.
5. Uşi Anlaşması (Balkan Savaşı patlayınca).

Osmanlı savaşa nasıl girdi?

1. Osmanlı–Almanya gizli ittifakı (Enver Paşa). Liman von Sanders heyeti ordunun yönetiminde etkili; Almanya toprak bütünlüğünü Rusya'ya karşı koruyacak. Gizlilik sebebi: İngiltere'ye sipariş edilen gemiler. Aynı gün Churchill iki gemiye el konulduğunu bildirdi.
2. Goeben ve Breslau Fransız üslerini bombalayıp kaçtı; 11 Ağustos'ta Osmanlı sularına girdi. Sahte satışla Yavuz Sultan Selim ve Midilli adını aldı; Karadeniz filosu komutanı Amiral Souchon.
3. Kapitülasyonlar kaldırıldı; gümrükler artırıldı, yabancı postaneler kaldırıldı, boğazlar kapatıldı.
4. Almanya 2 milyar altın kuruş gizli yardım bildirdi.
5. Enver ve Cemal Paşaların emriyle Souchon Rus kıyılarını bombaladı.
6. Rusya savaş ilan etti; üç gün sonra İngiltere ve Fransa.
7. Padişah savaş ve halife sıfatıyla cihat ilan etti.

Notlarda ittifak maddesinde “Mihver devletleri” yazıyor; I. Dünya Savaşı'ndaki karşılığı İttifak Devletleri'dir.

Notlara göre Türk ordularının savaştığı cepheler.

1. Ruslar sınırı geçti, püskürtüldü → Sarıkamış Harekâtı (Enver Paşa).
2. Mevsim uygun değildi; bahar önerisi reddedilince III. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa, ardından 9. ve 10. Kolordu komutanları istifa etti; komutayı Enver Paşa aldı.
3. 18 Aralık emir, 21 Aralık taarruz, 26 Aralık Sarıkamış alındı; askerin büyük kısmı soğuktan donarak öldü, Ruslar geri aldı. 2 Ocak 1915 Enver cepheyi terk etti.
4. Ruslar Temmuz'a kadar Erzurum, Erzincan, Trabzon'u işgal etti. M. Kemal 16. Kolordu ile 6 Ağustos 1916'da Muş'u, ertesi gün Bitlis'i kurtardı.
5. Bolşevik İhtilali ile Rusya savaştan çekildi; 3 Mart 1918 Brest-Litovsk.

Ders notunda bu bölümde “1917 Martı'nda Bolşevik İhtilali” yazıyor, Brest-Litovsk bölümünde ise Mart 1917'de Çarlığın yıkıldığı, Ekim 1917'de Bolşeviklerin iktidara geldiği belirtiliyor. Genel kabul edilen de budur: Bolşevik İhtilali Ekim 1917.

• 1 Kasım 1914: İngilizlerin Akabe'yi bombalamasıyla açıldı.
• Cemal Paşa 21 Kasım 1914'te uğurlandı; Sina çölü 35 bin askerle geçildi (İngilizler ~100 bin).
• 2–3 Şubat 1915 Süveyş'e ulaşıldı, 4 Şubat geri çekilme: 1. Kanal Harekâtı başarısız.
• 16 Mart 1916 Alman takviyeli 2. Kanal Harekâtı da başarısız → Mısır'ın tamamen kaybı. 1916 sonu İngilizler Suriye sınırına dayandı.

• 1 Kasım 1914: İngilizler Basra Körfezi'ne çıktı. Amaç: Türklerin İran üzerinden Hindistan'ı tehdidini önlemek ve kuzeyde Ruslarla birleşmek.
• 22 Kasım Basra alındı; Ruslarla birleşemediler.
• Kutü'l-Amare'de Türk zaferi (Kasım 1915); 29 Nisan 1916'da İngiliz kuvvetlerinin üçte biri imha edildi.
• 1917 başı İngiliz karşı saldırısı → Bağdat İngilizlere geçti.

İtilaf'ın amacı: Boğazı geçip İstanbul'u almak, Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak; Rusya'ya yardım götürmek, Rusya'dan gıda almak; Süveyş ve Hint yolu üzerindeki baskıyı kaldırmak; Balkan devletlerini yanına çekmek.

Deniz savaşları

1. Seddülbahir ve Kumkale istihkâmları bombalandı.
2. Boğaza 11 sıra mayın; Boğaz komutanı Cevat Paşa. İtilaf filosu Limni ve Gökçeada'da: ~230 gemi, 14 uçak gemisi.
3. Seddülbahir, Ertuğrul, Kumkale, Orhaniye tabyaları bombalandı (25 Şubat'a kadar).
4. Nusret mayın gemisi, Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey komutasında, son 26 mayını Karanlık Liman'a kıyıya paralel döktü.
5. Deniz zaferi. 186 İtilaf topuna karşı 17 Türk topu. Önce Fransız Bouvet battı; Seyid Onbaşı 215 okkalık mermiyi topa sürdü, Ocean 1,5 dakikada battı; Irresistible Nusret'in mayınlarına çarptı; Agamemnon Boğaz'dan ilk kaçan gemi; Amiral de Robeck kaçış emri verdi.

Kara savaşları

1. Çıkarma. Komutan İngiliz Sir Ian Hamilton; Türk ordusu komutanı Alman Liman von Sanders. Arıburnu'nda 57. Alay'ın cephanesi bitince 19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal'in emriyle süngü savaşı; Anzaklar sahilde kaldı. Seddülbahir'de Gözcübaba tepesinde Ezineli Yahya Çavuş ve 63 arkadaşı.
2. Kirte ve Sığındere muharebeleri (25 Nisan–6 Temmuz): Türk zaferi, siper savaşı.
3. 14 Mayıs gecesi Muavenet-i Milliye Goliath'ı batırdı; 25 Mayıs Triumph, 27 Mayıs Majestic Alman U-21 denizaltısınca batırıldı.
4. Hamilton'ın son planı: Suvla çıkarması, Anafartalar'ı almak; zehirli gaz kullanıldı.
5. Anafartalar Grup Komutanı M. Kemal'in genel taarruzu: 1., 2. ve 3. Anafartalar zaferleri.
6. 20 Aralık 1915'ten itibaren çekilme; son İngiliz gemisi 10 Ocak 1916'da ayrıldı.

• 23 Mayıs 1915 Şam Protokolü: İngiliz desteğiyle Arap devleti kurulması.
• Şerif Hüseyin 9 Haziran 1916'da Cidde, Mekke ve Taif'te isyan etti; 27 Haziran 1916 Osmanlı'ya savaş ilan etti; Ekim'de kendini Arabistan kralı ilan etti (ilk tanıyan İngiltere).
• Fahrettin Paşa – Medine müdafaası Mondros Mütarekesi'ne kadar sürdü; mütareke sonunda teslim edildi.

• İngilizlerin Kanal cephesinden Suriye sınırına gelmesiyle açıldı.
• 1. ve 2. Gazze'de İngilizler püskürtüldü, 3.'de Gazze düştü. 9 Aralık 1917 Kudüs İngilizlere geçti; 1918 Yafa çarpışmaları.
• M. Kemal 7. Ordu'yu Halep ve Hatay'a çekti, Halep'te İngiliz-Arap saldırısını yendi: Suriye-Filistin'deki son Türk zaferi. Bu ordu Millî Mücadele'nin çekirdeği oldu.
• 2 Nisan 1917 ABD'nin Almanya'ya savaş açmasıyla Osmanlı grubu için savaşın çıkmaza girdiği anlaşıldı.

Saint Jean de Maurienne için ders notunda 19 Nisan 1915 yazıyor; genel kaynaklarda bu anlaşma Nisan 1917 tarihlidir. Sınavda tarih sorulursa hocanın notuna dikkat et.

• Ekim 1917'de Bolşevikler iktidarı aldı ve savaştan çekilme kararı verdi; Nisan 1917'den itibaren ABD İtilaf saflarında.
• Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi Osmanlı–Almanya kara bağlantısını kesti: “savaşın sonu”.
• ABD Başkanı Wilson: Avrupa'da milliyetler esas alınarak harita düzenlenecek (Polonya, Belçika, Macaristan bağımsız); işgal edilen yerler boşaltılacak.

Mart 1917 ihtilaliyle Çarlık yıkıldı; Ekim 1917'de Bolşevikler iktidara geldi ve İttifak Devletleriyle barış yaptı. Osmanlı adına Sadrazam Talat Paşa katıldı.

1. Ruslar 1914'ten beri Doğu Anadolu'da işgal ettikleri bütün Türk topraklarından çekilecek.
2. 1877–78'de kaybedilen Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum) iade edilecek.
3. Türk-Rus sınırı plebisite (halk oyu) bırakıldı.

Ruslar Çarlık dönemi gizli paylaşım antlaşmalarını tek taraflı geçersiz sayıp yayınladı; Osmanlı paylaşım projelerini böyle öğrendi.

Ders notunun Kafkas Cephesi kısmında “1917 Martı Bolşevik İhtilali” ifadesi geçer; doğrusu: Mart 1917'de Çarlık yıkıldı, Bolşevik İhtilali Ekim 1917.

Ortak nokta: Avusturya, Macaristan ve Almanya'da zorunlu askerlik kaldırıldı ve ağır savaş tazminatı yüklendi.

Sebep

Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi; Filistin ve Suriye yenilgileri. Kararı veren: Ahmet İzzet Paşa Hükümeti.

Görüşenler

İngiliz Amiral Calthorpe ile Rauf Bey başkanlığındaki Osmanlı heyeti.

Yer

Mondros Limanı'nda demirli Agamemnon zırhlısı; görüşmeler 27 Ekim 1918'de başladı.

İmza

30 Ekim 1918

Diğer hükümler

• Boğazlar derhal açılacak, kaleler İtilaf'a teslim edilecek.
• İtilaf esirleri ve Osmanlı cezaevlerindeki bütün Ermeniler serbest bırakılacak.
• Ordu terhis edilecek; gemiler teslim edilecek; limanlar İtilaf'ın emrine verilecek.
• Kaleler, demiryolları, telefon-telgraf, limanlar ve Toros tünellerine el konulacak.
• İşgal kuvvetlerine bedelsiz kömür ve yiyecek; sivil halkın yiyecek stokları İtilaf denetimine.
• Alman ve Avusturyalılar teslim edilecek, bu devletlerle haberleşme kesilecek.

Değerlendirme: Durum kayıtsız şartsız teslimiyeti gerektirecek kadar kötü değildi (Suriye'deki çöküş Halep'in kuzeyinde durdurulmuştu, Kafkaslarda Osmanlı üstündü). Yine de Osmanlı'yı yok sayan, ülkeyi işgale hazır hale getiren ağır bir ateşkes kabul edildi.

1. Boğazlar İngilizlere teslim edildi.
2. İstanbul 61 gemiyle gelen İngilizlerin denetimine alındı; denetim Yüksek Komiser Amiral Calthorpe'ta.

Doğu vilayetlerinde sivil memurluklara Ermeniler atandı, Karadeniz'de Pontus hayali; Divan-ı Harp'in başında azınlıklar; Türk aydınları Sansaryan Hanı ve Bekirağa Bölüğü'nde tutuldu.

1. Plan sabah Kolordu Kumandanı Ali Nadir Paşa ve Vali İzzet Paşa'ya bildirildi. Harbiye Nazırı Şakir Paşa: muvafakat edilmeli. İngiliz notası: Mondros 7. madde gereği Yunan işgali. Emir: karşı konmayacak.
2. Maşatlık'ta büyük miting; bildiri Redd-i İlhak Heyet-i Milliyesi imzalı.
3. İlk işgalci karaya çıktı. Metropolit Hrisostomos Yunan bayrağını öpüp Albay Zafiriu'yu karşıladı.
4. Türk subayları esir alındı; “Zito Venizelos” demeyi reddeden Albay Süleyman Fethi Bey süngüyle şehit edildi; 9 komutan şehit, 27 subay kayıp.
5. Osman Nevres (Hasan Tahsin) “Yaşasın Ulusumuz” diyerek Yunan Efzun Alayı'na ateş etti; şehit oldu.

Trakya Paşaeli MHC

Trakya'nın Osmanlı'ya bağlılığı ve Türklüğünü ispatlayan yayınlar.

İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye

İzmir'in Yunanlara verileceği duyulunca; Wilson İlkeleri'ne dayanarak bölgenin Türklüğünü gösterme.

Redd-i İlhak Heyet-i Milliyesi

İzmir'i savunmak, işgalin ilhakla bitmesini önlemek. İşgalden bir gün önce Maşatlık mitingi; işgali telgraflarla tüm Anadolu'ya duyurdu.

Kilikyalılar Cemiyeti

Adana çevresinde Fransız ve Ermeni emellerine karşı.

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye

Rum ve Ermeni iddialarına karşı; ikinci kongresinde silahlı mücadele kararı; Erzurum Kongresi'ni düzenleyen iki cemiyetten biri.

Millî Kongre Cemiyeti

İstanbul'da Rumların Megali İdea çalışmalarına karşı; Kuva-yı Milliye'yi birleştirmek.

Vilayat-ı Şarkiye MHC

Doğu Anadolu'nun Ermenilere verilmesine karşı; Erzurum Kongresi'ni düzenleyen ikinci cemiyet.

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan

1919, Sivas; Vali Reşit Paşa'nın eşi Melek Hanım ve arkadaşları; protesto ve bağış kampanyaları.

Ders notunda Erzurum'u düzenleyen cemiyetin adı bir yerde “Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Milliye”, başka yerde “Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye” olarak geçer. Genel kabul gören tam ad Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'dir.

1. Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey Beyazıt Meydanı'nda idam edildi: “Ben bir Türk memuruyum. Aldığım emri yerine getirdim.”
2. Urla halkı silahlı direniş kararı aldı: ilk milis gücü (~120 tüfek).
3. Darülfünun toplantısı; Hamit Şevket: “Memleket zaten yanmıştır, yanacaksa bari şanlı olarak yansın!”
4. Fatih Camii önünde 80 bini aşkın kişiyle ilk miting.
5. Sultanahmet mitingi, 200 bin kişi.

İzmir'in işgaliyle Kuva-yı Milliye düşünce alanından eylem alanına geçti. Karadeniz direnişin “atardamarı” olacaktı. İşbirlikçiler: Alemdar gazetesi, Sait Molla, Teali İslam bildirileri, Hürriyet ve İtilaf'ın “mukavemete kapılmayınız” propagandası (27 Mayıs 1919).

1. Mondros günü Yıldırım Orduları Grup Komutanı; mütarekeye ilk itiraz edenlerden. Sonra grup ve 7. Ordu lağvedildi.
2. İstanbul'a vardı: “Geldikleri gibi giderler.” Ali Fethi Bey'le Minber gazetesi.
3. Fırsat: Calthorpe'un Karadeniz'deki karışıklıklarla ilgili notası. Dahiliye Nazırı Mehmet Ali Bey önerdi; Fevzi Çakmak, Cevat Çobanlı, Kazım İnanç yardım etti.
4. 9. Ordu Kıtaatı Müfettişliği'ne atandı. Görev hem askerî hem idari.
5. Bandırma Vapuru ile ayrıldı: “Biz Anadolu'ya ideali ve imanı götürüyoruz.”

Görev bölgesi

Trabzon, Van, Sivas, Erzurum vilayetleri + Erzincan ve Samsun sancakları

Resmî görev

Asayişi sağlamak, silah ve cephaneyi toplatmak, Türk teşkilatlarını dağıtmak

Anadolu'daki komutanlar

Kazım Karabekir (15. Kolordu), Ali Fuat Paşa (20. Kolordu)

Üç günlük yolculukla 19 Mayıs 1919 saat 06.00'da Samsun'a çıktı.

Samsun İngiliz işgalinde ve Rum çeteleri yüzünden karargâh 25 Mayıs'ta Havza'ya taşındı.

Önemi: Millî Mücadele'nin ordudan çok Kuva-yı Milliye'ye dayanması; direnişi halka mal etmek.

12 Haziran'da Amasya'ya gelindi, millî kongreler dönemi başladı. Genelge yaver Cevat Abbas'a yazdırıldı ve millî sır olarak saklanması kararlaştırıldı.

1. Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir.
2. İstanbul Hükümeti sorumluluğunun gereğini yerine getirememektedir.
3. Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
4. Her türlü etki ve denetimden uzak millî bir heyet gereklidir.
5. Anadolu'nun en güvenli yeri Sivas'ta millî kongre toplanacak.
6. Her sancaktan üç temsilci gönderilecek, kimliklerini gizleyecek.
7. Doğu vilayetleri adına 10 Temmuz'da Erzurum'da kongre toplanacak.

1. Dahiliye Nazırı Ali Kemal valiliklere M. Kemal'in azledildiğini, emirlerinin dinlenmemesini bildirdi.
2. Tokat üzerinden Sivas; Elazığ Valisi Ali Galip'i sorguladı. 28 Haziran Erzurum'a hareket.
3. Erzurum'a vardı.
4. Görevden alındığı bildirildi; saat 22.50'de resmî görevleriyle birlikte askerlikten de istifa etti.
5. İlk destek Kazım Karabekir: “Ben ve kolordum her zaman emrinizdeyiz Paşam.”

Düzenleyenler: Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti. Başkan Mustafa Kemal; iki hafta sürdü.

Kararlar

1. Trabzon ili, Samsun sancağı ve doğu illeri (Erzurum, Sivas, Diyarbakır, Elazığ, Van, Bitlis) birbirinden ve Osmanlı toplumundan ayrılmaz bir bütündür.
2. Kuva-yı Milliye'yi etkin, millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
3. Her türlü işgal ve müdahale Rum ve Ermeni devleti kurma amaçlı sayılacağından topluca savunma; Hıristiyan azınlığa yeni ayrıcalık verilemez.
4. Osmanlı hükümeti ülkeyi koruyamazsa, bütünlüğü vekâleten sağlayacak tedbirler alınmıştır.
5. Gayrimüslimlerin yasal haklarına uyulacak.
6. 30 Ekim 1918 sınırları içindeki memleketin paylaşılmasından vazgeçilmesi beklenir.
7. Bağımsızlık saklı kalmak şartıyla, yayılma amacı gütmeyen bir devletin teknik, sanayi ve ekonomik yardımı memnuniyetle karşılanır (manda değil, yardım).
8. Millî Meclis hemen toplanmalı, hükümet millî iradeye bağlı olmalı.
9. Cemiyetler “Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla birleşti.
10. Kongre bir Temsil Heyeti seçti (9 kişi, başkanı M. Kemal).

İstanbul Hükümeti kongreyi isyan saydı; 30 Temmuz 1919'da M. Kemal ve Rauf Bey'in tutuklanmasını emretti, uygulayamadı.

• M. Kemal ve Heyet-i Temsiliye 2 Eylül'de Sivas'a geldi; kongre 4 Eylül 1919'da 38 delege ile Sivas Lisesi'nde toplandı.
• Katılım düşüktü: İstanbul yanlısı idareciler Amasya Tamimi'ni engelledi, işgal bölgelerinden delege gelemedi.
• Elazığ Valisi Ali Galip'in kongreyi basma teşebbüsü önceden haber alındı, başarısız oldu.
• Gizli oyla başkan yine M. Kemal; kongrenin İttihat ve Terakki ile ilgisi olmadığı vurgulandı.
• En önemli tartışma manda ve himaye: Amerikan mandasını savunanlar Halide Edip, Refet Bey, Rauf Bey, Bekir Sami Bey (Amerika uzak, medeni, zengin). Uzun tartışmadan sonra manda reddedildi.

Kararlar (Erzurum kararları değişikliklerle)

1. 30 Ekim 1918 sınırları içinde, ezici İslam çoğunluğunun yaşadığı Osmanlı ülkesi bölünmez bir bütündür (Erzurum'daki doğu illeri ifadesi tüm ülkeye genişledi).
2. Kuva-yı Milliye'yi etkin, millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
3. Her türlü işgale, özellikle Rumluk ve Ermenilik kurulmasına karşı topluca savunma.
4. Azınlıkların hakları saklı; yeni ayrıcalık verilemez.
5. Hükümet ülkeyi bırakırsa bütünlüğü sağlayacak tedbirler alınmıştır.
6. Vatanın paylaşılmasından vazgeçilmesi beklenir.
7. Saldırı amacı gütmeyen bir devletin teknik, sanayi ve ekonomik yardımı memnuniyetle karşılanır.
8. Millî Meclis hemen toplanmalı.
9. Cemiyetler “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla birleşti.
10. Genel kongre Temsil Heyeti seçti; millî teşkilat birleştirildi.

İkisinin de başkanı Mustafa Kemal'dir.

• Ali Galip Olayı: Ali Galip, Malatya Mutasarrıfı Halil ve İngiliz Binbaşı Nowil ile Sivas'ı basmak istedi; millî kuvvetler püskürttü.
• 13–14 Eylül 1919 gecesi: M. Kemal İstanbul'la her türlü haberleşmeyi kesti; tek yetkili yerin Heyet-i Temsiliye olduğunu bildirdi.
• M. Kemal–İstanbul mücadelesi (8 Haziran–30 Eylül 1919) sonunda Damat Ferit Hükümeti istifa etti.
• Yeni hükümet: Ali Rıza Paşa (2 Ekim 1919). Milliyetçi kabinenin gelmesi ikinci zafer sayıldı.

Heyet-i Temsiliye'nin Ali Rıza Paşa'dan istekleri

1. Erzurum ve Sivas kararlarının ve millî teşkilatın tanınması
2. Barış Konferansı'na Temsil Heyeti'nin güvendiği kişilerin gönderilmesi
3. Meclis-i Mebusan toplanana kadar hükümetin anlaşma yapmaması
4. Millî harekete katılanların takibine son verilmesi
5. Genelkurmay Başkanlığı'na Cevat veya Fevzi Paşa'nın getirilmesi

Ali Rıza Paşa, Bahriye Nazırı Salih Paşa'yı Amasya'ya gönderdi.

Ders notunda Ali Rıza Paşa hükümeti için bir yerde “2 Ekim 1919 – 8 Mart 1920”, başka yerde “3 Mart 1920'de istifa” yazıyor. Genel kabul gören: hükümet 3 Mart 1920'de istifa etti, 8 Mart 1920'de Salih Paşa hükümeti kuruldu.

M. Kemal, Rauf ve Bekir Sami Beylerle 18 Ekim'de Amasya'ya geldi; Salih Paşa ile Sivas esasları üzerinde görüşüldü.

1. Türk vilayetleri düşmana terk edilmeyecek; hiçbir manda ve himaye kabul edilmeyecek.
2. Gayrimüslimlere dengeyi bozacak imtiyaz verilmeyecek.
3. Anadolu ve Rumeli MHC İstanbul Hükümeti'nce hukuki teşekkül olarak tanınacak.
4. Barış konferansına Heyet-i Temsiliye'nin uygun gördüğü kişiler gönderilecek.
5. Meclis-i Mebusan'ın İstanbul'da toplanması güvenli değildir. → İstanbul anayasaya aykırı diye kabul etmedi, M. Kemal ısrar etmedi.

Başkan M. Kemal; Kazım Karabekir ve Ali Fuat Paşa da katıldı.

1. Meclis tehlikelere rağmen İstanbul'da toplanmalı; millî programı savunacak bir grup kurulmalı.
2. Komutanlar cemiyet teşkilatını yayıp güçlendirecek.
3. Meclis güvenle çalışana kadar Heyet-i Temsiliye Anadolu'da kalacak.
4. Paris Konferansı zararlı karar verir ve hükümet kabul ederse milletin isteğine göre hareket edilecek.

Ayrıca gizli talimatla halkın vatan savunması için nasıl silahlandırılacağı belirlendi.

18 Aralık'ta Sivas'tan ayrılan M. Kemal, Kayseri, Mucur, Kırşehir üzerinden 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara Millî Mücadele'nin merkezi oldu; Hâkimiyet-i Milliye gazetesi çıkarıldı.

• Seçimler 1920 başında bitti; her yerde Müdafaa-i Hukuk taraftarları kazandı.
• Ankara'da mebuslarla kararlaştırılan: M. Kemal'in Meclis-i Mebusan Başkanı yapılması ve Müdafaa-i Hukuk Grubu kurulması.
• Uygulanmadı: M. Kemal başkan seçilmedi, MH Grubu yerine Felah-ı Vatan Grubu kuruldu.
• Meclis 12 Ocak 1920'de toplandı.

Kabul

28 Ocak 1920, gizli oturumda (Erzurum ve Sivas kararları doğrultusunda)

İlan

17 Şubat 1920'de kamuoyuna ve dünyaya

Anlamı

“Millî Ant”; temsilcilerin asgari olarak nasıl bir barışı imzalayabileceklerini gösterir

Kararlar

1. 30 Ekim 1918'de Arap çoğunluğun yaşadığı ve işgalde kalan yerlerin geleceği halk oylamasıyla belirlenir; mütareke tarihinde Türk ordusunun savunduğu yerlerin tümü ayrılmaz bir bütündür.
2. Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum) için gerekirse yeniden halk oylaması.
3. Batı Trakya'nın durumu halkın serbest oyuyla belirlenir.
4. İstanbul ve Marmara'nın güvenliği şartıyla Boğazların ticarete açılması, bizimle diğer devletlerin oybirliği kararıyla.
5. Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanların aynı haklardan yararlanması şartıyla (karşılıklılık).
6. Gelişmemize engel kayıtlara karşıyız: kapitülasyonlar reddedildi.

1. Kuva-yı Milliye Akbaş Cephaneliği'ni bastı, silahlar Anadolu'ya taşındı.
2. Ahmet Anzavur'un ikinci isyanı başladı; Mart başı Yunan ilerleyişi.
3. Ali Rıza Paşa Hükümeti istifa etti.
4. Salih Paşa Hükümeti; İtilaf'ın “Kuva-yı Milliye'yi red ve kınama” teklifini kabul etmedi.
5. İngilizler Mondros 7. maddesini bahane ederek İstanbul'u resmen işgal etti; 9 Türk askeri şehit.
6. Meclis-i Mebusan basıldı; Rauf Bey dâhil ~150 kişi tutuklandı, çoğu Malta'ya sürgün.
7. Kalan üyeler çalışmalarını oybirliğiyle durdurdu. Karşılık olarak Heyet-i Temsiliye Anadolu'daki İngiliz subaylarını tutuklattı.

Ders notunda Anzavur'un ikinci isyanı bir yerde 26 Şubat 1920, isyanlar listesinde 16 Şubat – 16 Nisan 1920 olarak geçer. Genel kabul gören başlangıç 16 Şubat 1920'dir.

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması Osmanlı Devleti'nin sona erdiğini gösterdi; millet yönünü Ankara'ya çevirdi.

1. M. Kemal: meclis Ankara'da toplanmalı.
2. Seçim genelgesi: her sancaktan 5 üye, 15 gün içinde Ankara'ya; dağılan Mebusan üyeleri de çağrıldı.
3. TBMM açıldı. Üyeler: genelgeyle seçilenler, Mebusan'dan gelenler, sürgünden gelen 14 milletvekili.
4. M. Kemal başkan seçildi; önergesi kabul edildi.

Niteliği

Kurucu meclis; yasama, yürütme ve yargıyı kendinde topladı: kuvvetler birliği

Yürütme

Meclisten seçilen 11 vekilden oluşan İcra Vekilleri Kurulu; başkanı Meclis başkanı

• Siyasi parti yoktu; Halk Zümresi, Tesanüt, İstiklal, Islahat grupları; 1920 sonunda Türkiye Komünist Fırkası ve Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası.
• M. Kemal I. Grup denilen Müdafaa-i Hukuk Grubu'nu kurdu; muhaliflere II. Grup denildi.

29 Nisan 1920

Hıyanet-i Vataniye Kanunu (asayişsizliği gidermek için)

7 Haziran 1920

16 Mart 1920'den itibaren Osmanlı'nın yaptığı tüm antlaşma ve sözleşmeler geçersiz → yabancılar Ankara ile muhatap olmak zorunda

11 Eylül 1920

Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu uygulamak için İstiklal Mahkemeleri

20 Ocak 1921'e kadar

Osmanlı Kanun-i Esasi'si ölçüt alındı

Bölge sütunu yalnızca ders notunda yeri belirtilen ayaklanmalar için doldurulmuştur.

• Gecikme sebebi: toprakların paylaşılamaması, İzmir yüzünden İngiltere–İtalya anlaşmazlığı, Millî Mücadele.
• San Remo Konferansı (18–26 Nisan 1920): İngiltere, Fransa, İtalya son şeklini verdi. Taslak 11 Mayıs'ta verildi; Tevfik Paşa: bağımsız devlet anlayışıyla bağdaşmaz.
• 22 Haziran 1920 Yunan saldırısı, 8 Temmuz Bursa'nın işgali.
• 22 Haziran 1920 Saltanat Şurası: Korgeneral Rıza Paşa hariç herkes imzayı kabul etti.
• İmzalayanlar: Hadi Paşa ve Rıza Tevfik Bey. 13 bölüm, 433 madde.

Amaç Osmanlı'nın tasfiyesi değil, Türk milletinin yok edilmesiydi. TBMM tanımadı; imzalayanlar 19 Ağustos 1920'de vatan haini ilan edildi.

Mondros'la ordu terhis edildiğinden askerî safhayı Kuva-yı Milliye başlattı; yalnız Doğu'da XV. Kolordu'yu Kazım Karabekir dağıtmadı.

İngilizler önce Musul, İskenderun, Kilis, sonra Antep, Urfa, Maraş'ı; Fransızlar Adana, Mersin, Osmaniye'yi işgal etti. 15 Eylül 1919 İngiliz–Fransız anlaşmasıyla Irak ve Filistin İngiliz, Suriye ve Lübnan Fransız mandası oldu; Antep, Urfa, Maraş Fransızlara geçti, Fransızlar Ermenileri silahlandırdı.

Ders notunda Urfa'dan çekiliş bir yerde 1 Nisan, parantez içinde 10 Nisan 1920 olarak geçer. 1 Nisan aslında Antep savunmasının başladığı tarihtir; Urfa için genel kabul gören tarih Nisan ortasıdır (10–11 Nisan), bu yüzden 10 Nisan 1920 esas alındı.

1921 Mayısı'nda Fransa ile görüşmeler başladı; Ankara İtilafnamesi ile Fransa güneyi boşalttı.

1. Doğu'da seferberlik; 15. Kolordu → Doğu Cephesi Kumandanlığı, başında Kazım Karabekir.
2. 12 Ağustos Ermeniler Oltu'da köyleri işgal etti, 20 Ağustos Türk kuvvetlerine saldırdı.
3. 20 Eylül TBMM taarruz emri; 28 Eylül karşı taarruz; 29 Eylül Sarıkamış alındı.
4. Kars geri alındı → Misak-ı Millî sınırlarına ulaşıldı. 1 Kasım barış teklifi.
5. Gümrü Antlaşması: Ankara Hükümeti'nin imzaladığı ilk antlaşma. Kars, Sarıkamış, Kağızman, Kulp, Iğdır geri alındı; silah-cephane ve asker Batı'ya kaydırıldı.
6. Kazım Karabekir'in ültimatomuyla Gürcistan Artvin ve Ardahan'ı boşalttı.

Bu cephedeki savaş ve barış TBMM'nin ilk başarısıdır. Ermenistan Ruslarca işgal edilince Gümrü hükümsüz kaldı; yerine 16 Mart 1921 Moskova ve 13 Ekim 1921 Kars antlaşmalarıyla doğu sınırı kesinleşti. Bu arada 1 Mart 1921'de Afganistan ile dostluk antlaşması yapıldı.

İngiliz denetimindeki Trakya Yunan işgaline uğradı; direniş tam bir cephe ya da savaş niteliği taşımadı.

En önemli muharebeler burada oldu. 15 Mayıs 1919 İzmir'in işgalinden sonra ilk silahlı direniş Ayvalık'ta; ardından Bergama–Soma, Akhisar, Salihli, Aydın, Nazilli cepheleri.

• 1920 sonunda Kral Aleksandır öldü, Venizelos seçimi kaybetti; Kral Konstantin savaşı sürdürmek şartıyla tahta çıkarıldı.
• Çerkez Ethem isyanı Yunan için fırsattı. 6 Ocak'ta Yunanlar Bursa'dan Eskişehir, Uşak'tan Afyon yönüne ilerledi; 9 Ocak İnönü'de çarpışma.
• Yunanlar geri çekildi; Çerkez Ethem kuvvetleri dağıtıldı.
• Düzenli ordunun ilk muharebesi, zaferle sonuçlandı.

Ders notunun başlığında 6–10 Ocak 1921 yazıyor, metinde ise Yunanların 11 Ocak'ta çekildiği geçiyor. Genel kabul gören muharebe tarihi 6–10 Ocak 1921'dir.

• TBMM, 1876'da ilan edilip 1909'da değiştirilen Kanun-i Esasi'yi kabul ya da reddetmeden ihtilal meclislerine özgü yolu seçti.
• Dört ay süren görüşmeyle kabul edildi; yeni devletin hukuki ve siyasal belgesi; TBMM'nin kurucu meclis olduğunu gösterir. 1924'e kadar yürürlükte.

En önemli değişiklik 29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilan edildi, meclis hükümeti yerine kabine sistemi.

• İngiltere, Fransa, İtalya; Osmanlı hükümeti ve Yunanistan'ı çağırdı; Ankara'yı Osmanlı heyeti içinde istediler (TBMM'yi meşru saymadıklarını göstermek için).
• TBMM heyeti: Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey; İstanbul: Tevfik Paşa.
• Sevr'in küçük değişikliklerle kabulü istendi; Türk heyeti Misak-ı Millî'yi anlattı; Yunanlar kabul etmedi → sonuçsuz.
• Bekir Sami Bey'in İngiliz, Fransız, İtalyanlarla imzaladığı sözleşmeler devlet eşitliğine ters düştüğü için tanınmadı, kendisi görevden alındı.

• Taraflardan birinin tanımadığı uluslararası belgeyi diğeri de tanımayacak.
• Sovyet Rusya Misak-ı Millî'yi tanıyacak ve kapitülasyonların kaldırılmasını kabul edecek.
• İlk defa büyük bir devlet TBMM'yi resmen tanıdı.

• Londra'daki taslak reddedilince İngilizler Yunanları yeni saldırıya kışkırttı.
• 23 Mart'ta Bursa'dan İnönü'ye ilerleme; saldırılar püskürtüldü. Güneyde Yunanlar geri çekildi → Afyon kurtuldu.
• 31 Mart'ta İsmet Paşa tuğgeneral, Fevzi Paşa orgeneral oldu.
• İki zaferden sonra Rusya, Fransa, İtalya yakınlaştı; İtalyanlar silah ve cephanelerini bırakıp çekildi.
• Aslıhanlar ve Dumlupınar savaşları (8–12 Nisan 1921) sonuçsuz.

• Yunanlar 10 Temmuz'dan itibaren genel saldırı; Afyon, Eskişehir, Kütahya, Bilecik düştü.
• M. Kemal zaman kazanmak için Sakarya'nın doğusuna çekilmeyi uygun buldu; ordu 25 Temmuz 1921'de çekildi: isabetli karar.
• Kayıplar büyük: 40 bine yakın asker.

Tekâlif-i Milliye emirleri (7–8 Ağustos 1921)

Komisyon

Her il ve ilçede bir Tekâlif-i Milliye Komisyonu

Her evden

Bir takım çamaşır, bir çift çorap ve çarık

%40

Yiyecek (bedeli sonra ödenecek); kumaş, deri, ayakkabı, giyim; makineli araç-gereç

%20

Taşıt araçları ve binek hayvanları

Ulaşım

Halkın araçları ayda 100 km askerî taşıma yapacak

Silah

Halktaki silah ve cephane 3 gün içinde teslim

Diğer

Sahipsiz mallara el konulacak; demirci, nalbant, terzi, marangoz vb. ordu kontrolünde çalışacak

Uygulamada İstiklal Mahkemeleri önemli rol oynadı.

• 23 Ağustos 1921 düşman taarruzu; 110 km'lik cephede 22 gün aralıksız.
• 13 Eylül 1921: Sakarya'nın doğusunda düşman kalmadı.
• 19 Eylül 1921: TBMM M. Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi.

“Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.”

Sonrası: Rusya ile Kars, Fransa ile Ankara İtilafnamesi; İngilizler Türk esirlerini bıraktı, Malta'daki pek çok Türk Ankara'ya döndü.

26 Eylül 1921'de Kars'ta konferans; katılanlar Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan temsilcileri.13 Ekim 1921'de imzalandı; doğu sınırı kesinleşti.

• Fransa II. İnönü'den sonra Franklin Bouillon'u Ankara'ya gönderdi; imtiyazlı antlaşma istiyordu.
• Sakarya'dan sonra ekonomik ve kültürel ayrıcalık isteğinden vazgeçti; 20 Ekim 1921'de TBMM Hükümeti ile imzaladı.
• Güney sınırındaki savaş sona erdi; kuvvetler Batı'ya kaydırıldı; Fransa silah ve cephane bıraktı.
• Lozan'da Suriye sınırı bu itilafnamedeki sınır olarak kabul edildi.

Ders notunda iki yerde “20 Ekim 1920”, bir yerde “20 Ekim 1921” yazıyor. Görüşmeler Mayıs 1921'de başladığı ve antlaşma Sakarya'dan sonra imzalandığı için doğru tarih 20 Ekim 1921'dir; genel kabul de budur.

Taarruz kararı Haziran 1922'de verildi; M. Kemal zamanı TBMM'de bile açıklamadı. Silahlar: Tekâlif-i Milliye, İtalyan ve Fransızların bıraktıkları, İstanbul'dan gizlice kaçırılanlar. Yunanlar Afyon–Eskişehir demiryolunun doğusunda savunmadaydı.

1. Sabah taarruz; İngilizlerin “geçilmez” dediği mevziler alındı. 31 Ağustos'a kadarki çarpışmaların tümü: Dumlupınar Meydan Muharebesi.
2. Yunan asıl kuvvetlerinin yok edildiği, M. Kemal'in doğrudan yönettiği muharebe: Başkomutanlık Meydan Muharebesi.
3. Çal köyü dolaylarında: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!” (Fevzi, İsmet, Yakub Şevki, Nureddin Paşalarla).
4. İzmir'e girildi; 11 Eylül Bursa kurtuldu.
5. Batı Anadolu'da tek Yunan askeri kalmadı; 15–20 günde 200.000 kişilik ordu yok edildi.

Ordu Çanakkale'ye ilerledi; Fransa ve İtalya İngiltere'ye yardım göndermeyeceklerini bildirdi; İngiliz General Harrington ateş emri vermedi. Görüşmeler 3 Ekim 1922 saat 15.15'te başladı, 11 Ekim 1922'de uzlaşıldı (14 madde).

1. Türk–Yunan çatışması sona erecek.
2. Yunanlar Doğu Trakya'yı 15 gün içinde boşaltacak; bölge İtilaf aracılığıyla 30 gün içinde Türklere teslim.
3. Barışa kadar Türk ordusu Trakya'ya geçemez; 8000'i aşmayan jandarma gönderilebilir.
4. Barışa kadar Meriç'in sağ kıyısı ve Karaağaç İtilaf işgalinde.

Hazırlık

• İtilaf 27 Ekim 1922 notasıyla hem TBMM'yi hem İstanbul'u çağırdı → ikili temsil sorunu.
• 1 Kasım 1922 saltanat kaldırıldı; Tevfik Paşa istifa etti. 17 Kasım'da Vahdeddin bir İngiliz gemisiyle ayrıldı.
• Heyet başkanı M. Kemal'in önerisiyle İsmet Paşa. Meclis 14 maddelik Türk tezi hazırladı: Ermeni yurdu konuşulamaz; Musul-Kerkük-Süleymaniye istenecek; Trakya'da 1914 sınırı; kapitülasyonlar kabul edilemez; azınlıklarda esas mübadele; Boğazlarda yabancı asker yok.

Birinci dönem (20 Kasım 1922 – 4 Şubat 1923)

Diğerleri: Yunanistan Venizelos, Sovyetler (Boğazlar için) Çiçerin, ABD gözlemci. Çalışmalar 22 Kasım'da Uşi Şatosu'nda. Anlaşmazlıklar: İngiltere ile Musul ve Boğazlar; Fransa ile kapitülasyonlar; İtalya ile kapitülasyonlar ve kabotaj; Yunanistan ile tazminat, Karaağaç, mübadele. 4 Şubat 1923'te kesildi.

Kesilme dönemi (4 Şubat – 23 Nisan 1923)

• 17 Şubat 1923 İzmir İktisat Kongresi: yabancı sermayeye karşı olunmadığı belirtildi; Misak-ı İktisadi ile ekonomik bağımsızlık.
• 1 Nisan 1923 seçimlerin yenilenmesi kararı; I. TBMM 16 Nisan'da dağıldı.

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923 · 4 bölüm, 143 madde)

Trakya

Karaağaç Türkiye'de, Meriç sınır

Adalar

İmroz, Bozcaada, Tavşan adaları dışındaki Ege adaları Yunanistan'a; Midilli, Sakız, Sisam, Nikarya askerden arındırılacak

Suriye sınırı

Ankara İtilafnamesi'ndeki sınır

Irak (Musul)

9 ay içinde Türk–İngiliz görüşmesi; anlaşılamazsa Milletler Cemiyeti

Boğazlar

İşgal bitecek; Türkiye başkanlığında uluslararası komisyon

Ekonomi

Kapitülasyonlar kaldırıldı; Osmanlı borçları ayrılan ülkelerle paylaşılıp taksitlendi

Azınlıklar

Türk uyruklu; Türkiye Rumları ile Yunanistan Türkleri mübadele; İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri hariç